Je begrijpt waarom je jezelf steeds aanpast, maar toch doe je het weer. Waarom zijn oude patronen zo hardnekkig? En hoe leg je een nieuw pad aan?
door
Pascalle van Straaten
14 november 2026
Zorgvuldig ontwijk ik de brandnetels, die hier en daar als plotselinge obstakels mijn weg versperren. Deze route naar school was nieuw en hoewel ik lopen an sich verhipt saai vond, genoot ik hiervan. Ik baande mij een weg door de bossages naast het geplaveide pad. Ik vond het leuk en spannend om een nieuwe route te verkennen, ook al wist ik dat die bij school uitkwam. Naarmate ik de route keer op keer liep, ontstond daar als vanzelf een pad. Daar is eigenlijk nooit iets in veranderd. Ik probeer dikwijls net even buiten de gebaande paden mijn weg te vinden.
Eigenlijk is dit zetten van stappen op onbekend terrein en de nieuwe routes die hierdoor ontstaan een prachtige metafoor voor hoe het werkt in ons brein met betrekking tot het maken van verbindingen en de patronen die hieruit voortkomen.
Hoe een pad in je brein ontstaat
Als kind ontwikkelt je brein zich razendsnel. Er worden voortdurend nieuwe verbindingen gelegd en bestaande verbindingen worden versterkt door wat je meemaakt en ervaart. Zo leer je praten en lopen. Eerst probeer je keer op keer om te gaan staan. Dan zet je een stapje terwijl je je ergens aan vasthoudt. Dan val je. Je probeert het opnieuw en uiteindelijk loop je los. Eerst met spanning en later zonder erbij na te denken. Door herhaling en ervaring wordt het lopen een vanzelfsprekende beweging. Je hoeft er niet meer bij na te denken. Zo gaat het met alles wat je leert.
Hoe je leert jezelf aan te passen
Maar je leert als kind niet alleen lopen, fietsen en praten. Je leert ook hoe je je moet gedragen om de verbinding met de mensen om je heen te behouden en in het bijzonder de belangrijkste personen in jouw leven: je ouders, verzorgers. Als kind ben je namelijk voor je overleving afhankelijk van die belangrijkste figuren. Het is simpel, zonder die ander overleef je niet. De relatie met je ouders of verzorgers is daarom onbewust ontzettend belangrijk, zo is ons brein ingeregeld. Zo kun je, vaak zonder dat je het doorhebt, leren welk gedrag helpt om die verbinding te behouden.
Misschien leerde je om niet boos te worden. Of merkte je dat je juist waardering kreeg wanneer je goed je best deed. Je leerde misschien om rekening te houden met de stemming van een ander. Zo kunnen patronen ontstaan waarin je jezelf aanpast, anderen tevreden probeert te houden, conflicten vermijdt of voortdurend je best doet om het goed te doen. Die patronen noemen we overlevingsmechanismen en zijn beter bekend als onder andere aanpassen, wegcijferen, perfectionisme en pleasen. En zo groei je op, leer je het leven, met steeds sterkere verbindingen in je brein.
Als je volwassen bent, ben je niet meer op dezelfde manier afhankelijk van anderen. Je kunt voor jezelf zorgen. Sterker nog, dat wordt van je verwacht. Maar hoe doe je dat, als je geleerd hebt om altijd rekening te houden met anderen, je af te stemmen op de ander en te voldoen aan een vaak onuitgesproken verwachting? Dat zijn namelijk de inmiddels diep ingesleten patronen die bepalen hoe je in het dagelijks leven reageert. Dat is hoe je het geleerd hebt. Je zegt ja terwijl je nee voelt. Je probeert te voorkomen dat iemand teleurgesteld raakt. Of je rekent jezelf voortdurend af op kleine fouten. En hoewel je heel goed begrijpt dat het niet meer nodig is, blijf je hetzelfde doen. Ook als het ten koste van jezelf gaat. Het pad in je brein is aangelegd en onbewust, als vanzelf neem je die route.
Waarom weten niet genoeg is om oude patronen te doorbreken
Ons brein maakt heel veel gebruik van die aangeleerde, automatische routes. Je moet er toch niet aan denken dat je over alles wat je doet heel bewust na moet denken. Wanneer je onder druk staat, val je vaak sneller terug op wat je gewend bent. Dus voordat je er erg in hebt, doe je alweer wat je altijd deed. Je wilt het echt anders. Je wilt voor jezelf kiezen. Goed voor jezelf zorgen, rust kunnen nemen. Je wilt jezelf niet wegcijferen en ook tevreden zijn als je huis niet helemaal spik en span is. Maar weten wat je wilt, is nog niet hetzelfde als het daadwerkelijk anders doen. Vaak wordt gesproken over het doorbreken van oude patronen, maar volgens mij is het aanmaken van nieuwe patronen juist cruciaal. Het aanmaken van nieuwe patronen vraagt meer dan een goed voornemen. Daarvoor moet je nieuwe ervaringen opdoen, buiten de gebaande paden. Dat vraagt om nieuwe stappen zetten op onbekend terrein en dit keer op keer herhalen, waardoor een nieuw pad ontstaat.
Een nieuw pad aanleggen
Het is een hele klus. Je weet waar je uit wilt komen, maar je weet niet precies wat je onderweg tegen gaat komen. Het ‘oude’ pad, voelt daarmee veel veiliger. Het kost moeite, energie, moed en doorzettingsvermogen om nieuwe verbindingen aan te leggen. Om maar even in de metafoor van een pad door bossage aanleggen te blijven: je moet struiken verwijderen, takken uit de weg ruimen en soms sta je ineens voor een omgevallen boom. En net wanneer je denkt dat je lekker opschiet, kom je opnieuw een obstakel tegen.
Dat lijkt behoorlijk op oude patronen doorbreken. Je hebt besloten dat je het anders wilt, maar zodra iemand teleurgesteld reageert, voel je die bekende spanning alweer opkomen. Je wilt het ongemak oplossen. Jezelf uitleggen. Misschien alsnog toegeven. De verleiding is groot om het patroon te volgen wat diep ingesleten is. Het voelt ‘gemakkelijker’ om te doen wat je altijd deed.
Tijdens mijn haptotherapietraject nodig ik je eerst uit om je bewust te worden van dit moment. Het moment waarop je de keuze hebt om je oude vertrouwde route te nemen of een nieuwe route aan te leggen. Dat is cruciaal. Hiervoor krijg je verschillende oefeningen aangereikt, waar je ook thuis bewust mee aan de slag kan. Als je vervolgens kiest om af te wijken van het voor jou bekende patroon, dan krijg je oefeningen om het aanleggen van de nieuwe route iets gemakkelijker te maken. Zie ze als het gereedschap waarmee je het jezelf iets makkelijker maakt.
Je gaat van start, met mij in je kielzog en het is goed te doen. Maar onderweg word je moe. Je komt hele enge stukken tegen en soms ligt er een omgevallen boom op je pad. Een situatie die zoveel spanning oproept dat anders reageren nog een stap te ver is. Dan hoef je niet meteen harder te gaan werken of jezelf erdoorheen te duwen. Misschien is het juist nodig om even stil te staan. Te voelen wat er gebeurt. En samen te onderzoeken wat je nodig hebt om verder te kunnen. Want dat nieuwe pad ontstaat niet doordat je jezelf steeds opnieuw vertelt dat je het anders moet doen. Het ontstaat doordat je nieuwe ervaringen opdoet. Stap voor stap. En soms met een flinke omweg. Dat hoort er ook bij.
Het komt ook voor dat je keer op keer dezelfde rottige struik tegenkomt. Regelmatig hoor ik cliënten zeggen: ‘Ja, die ken ik nou wel. Die heb ik al eens uitgewerkt. Ik weet hoe het werkt. Ik doe de oefening in mijn hoofd.’ Maar zo werkt het helaas niet. Je kan wel weten hoe een elektrische zaag in elkaar zit en hoe je de struik daarmee verwijdert, maar daarmee is hij nog niet weg. De oefeningen zijn niet alleen bedoeld om te begrijpen wat je doet. Ze helpen je juist om bewust te ervaren wat er in je lichaam gebeurt en te voelen welke ruimte ontstaat als je de oefening doet.
Steeds vaker jouw eigen pad kiezen
Wanneer je keer op keer het nieuwe pad blijft bewandelen, wordt het steeds vertrouwder. Waar je eerst bewust moest nadenken over iedere stap, merk je na verloop van tijd dat sommige dingen gemakkelijker gaan. Je voelt eerder wanneer iemand over je grens gaat. Je neemt de tijd voordat je ergens ja op zegt. En als iemand teleurgesteld reageert, lukt het je steeds vaker om dat bij de ander te laten. Niet omdat je geen spanning meer voelt, maar omdat die spanning niet meer automatisch bepaalt wat je doet. Ons brein blijft zich ontwikkelen. Dat vermogen om te veranderen noemen we neuroplasticiteit. Zo kan een nieuw patroon ontstaan.
Soms gaat het een tijdje goed. Je zegt een keer nee en merkt dat de wereld gewoon doordraait. Je laat een probleem bij de ander liggen. Of je merkt dat iemand teleurgesteld is, zonder direct te proberen dat op te lossen. Je denkt: hé, zo kan het dus ook! Maar dan komt er een situatie waarin je meer spanning ervaart. Misschien ben je moe, heb je een drukke week of raakt iemand precies die onzekerheid waar je zo gevoelig voor bent. En voordat je het weet, reageer je weer zoals je gewend was. Dat kan behoorlijk frustrerend zijn. Je dacht dat je het inmiddels wel kon. Waarom gebeurt het dan toch weer?
Ons brein grijpt gemakkelijk terug op wat vertrouwd is. Als jouw nieuwe patroon nog een zandpad is en jouw oude patroon is geasfalteerd, zal dat de voorkeur hebben. Je hebt hiervoor dus bewustzijn nodig en als je moe bent of onder druk staat ben je niet altijd zo bewust. Dat geeft niet. Dat is heel menselijk. Daarom is het blijven bewandelen van de nieuwe route super belangrijk. Een zandpad wordt een geplaveid pad en een geplaveid pad wordt asfalt. En zie je wel eens dat onkruid staan op asfalt wat weinig wordt gebruikt? Dat gebeurt ook in je brein.
Wanneer je terugkijkt, zie je misschien geen perfect aangelegd pad. Er zitten bochten in, stukken waar je opnieuw moest beginnen en plekken waar je behoorlijk hebt staan ploeteren. Maar het is wel jouw pad. Een pad waarop je steeds beter leert voelen wat jij wilt en nodig hebt. Waarop je rekening kunt houden met anderen, zonder jezelf daarin kwijt te raken. En waarop je steeds vaker kunt handelen naar wat voor jou klopt.
Wanneer is het klaar?
Het is nooit klaar. Helaas. Was het maar zo’n feest. Mijn kankerdiagnose liet me onlangs zien dat ook ik nog moeiteloos een oude afslag kan nemen. Kennelijk waren die routes nog prima begaanbaar. De routes in je brein zijn nu eenmaal aangelegd. Het verschil met voorheen is dat je zelf verder kunt met het gereedschap dat je hebt gekregen en je niet meer verliest in pleasen, aanpassen en jezelf wegcijferen. Je pakt het gereedschap er weer bij en kunt door. En is het niet scherp meer dan kom je gewoon weer even langs.
Merk je dat je steeds opnieuw hetzelfde pad neemt, terwijl je het eigenlijk anders wilt? Tijdens haptotherapie onderzoeken we samen hoe je een andere route kunt leren nemen. Je bent welkom in mijn praktijk voor haptotherapie in Harlingen (ook online).
Heb je vragen of vind je het prettig om even te overleggen? Kom vrijblijvend met mij in contact, ik beantwoord je vragen graag.